در حديثى كه در « جوامع الجامع » از پيامبر ص نقل شده مىخوانيم : للمتكلف ثلاث علامات : ينازع من فوقه ، و يتعاطى ما لا ينال ، و يقول ما لا يعلم ! : « متكلف سه نشانه دارد : پيوسته با كسانى كه ما فوق او هستند نزاع و پرخاشگرى مىكند ، و به دنبال امورى است كه به آن هرگز نمىرسد ، و سخن از مطالبى مىگويد كه از آن آگاهى ندارد » ! ( 1 ) . همين مضمون به عبارت ديگرى از امام صادق ع در كلمات لقمان حكيم نيز آمده است . در حديث ديگرى از وصاياى پيامبر ص به على ع مىخوانيم : للمتكلف ثلاث علامات : يتملق اذا حضر ، و يغتاب اذا غاب ، و يشمت بالمصيبة : « متكلف » سه نشانه دارد : در حضور تملق مىگويد . در غياب غيبت مىكند . و به هنگام مصيبت زبان به شماتت مىگشايد « ! ( 2 ) . باز در حديث ديگرى از امام صادق ع مىخوانيم : المتكلف مخطئ و ان اصاب ، و المتكلف لا يستجلب فى عاقبة امره الا الهوان ، و فى الوقت الا التعب و العناء و الشقاء ، و المتكلف ظاهره رياء و باطنه نفاق ، و هما جناحان بهما يطير المتكلف ، و ليس فى الجملة من اخلاق الصالحين ، و لا من شعار المتقين المتكلف فى اى باب ، كما قال اللَّه تعالى لنبيه قال * ( ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه مِنْ أَجْرٍ وَما أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ ) * : « متكلف خطاكار است هر چند ظاهرا به حقيقت رسد .

--> ( 1 ) جوامع الجامع مطابق نقل تفسير الميزان جلد 17 صفحه 243 . ( 2 ) نور الثقلين جلد 4 صفحه 473 .